# FAZ 2 — İş Kuralları Karar Seti Bu doküman boş bir form değil. Her satırda **önerilen değer** var. Kabul ettiğin yerde onaylayıp geçersin, itiraz ettiğin yeri değiştiririz. Doküman iki bölüme ayrılıyor ve **bu ayrım önemli**: - **Bölüm A — Karar değil, zorunluluk.** Mevzuatın dayattığı, üzerinde pazarlık olmayan kurallar. Bunlar yazılım mimarisini doğrudan belirliyor. - **Bölüm B — Gerçek kararlar.** Ticari tercihler. Önerimi yazdım, son söz senin. > Avukat değilim. Bölüm A'daki her maddeyi bir e-ticaret avukatına ve mali müşavire > teyit ettir. Buradaki değerim, hangi soruların sorulacağını ve yazılımın hangi > varsayımlar üzerine kurulacağını netleştirmek. --- # BÖLÜM A — Mevzuatın dayattıkları ## A1. Hakediş süresi: teslimat + en fazla 5 iş günü ⚠ ÖNCEKİ PLANIMI İPTAL EDİYOR Sana ilk konuşmamızda "teslimat + 15 gün, haftalık ödeme" gibi bir piyasa normundan bahsetmiştim. **Bu Türkiye'de yasal değil.** 6563 sayılı Kanun Ek Madde 1/2-a ve ETAHS Yönetmeliği m.11/2-a, şunu **her durumda haksız ticari uygulama** sayıyor: satış bedelinin pazaryerinin tasarrufuna girdiği **ve** siparişin alıcıya ulaştığı tarihten itibaren beş iş günü içinde ödemenin satıcıya **eksiksiz** yapılmaması. "Her durumda" ifadesi kritik — istisnası, gerekçesi, sözleşmeyle aşılması yok. ### Bunun üç sert sonucu var **1) İade rezervini "parayı tutarak" yapamazsın.** Cayma hakkı 14 gün, ödeme zorunluluğu 5 iş günü. Yani iade penceresi kapanmadan parayı ödemek zorundasın. Klasik pazaryeri mimarisindeki "bloke bakiye 14 gün bekler" yaklaşımı burada kurulamaz. Çözüm, parayı tutmak değil **sonradan mahsup**: ödeme yapılır, iade gerçekleşince tutar satıcının **borç bakiyesine** yazılır ve sonraki hakedişlerden düşülür. > **Mimari sonucu:** `satıcı borç bakiyesi`, `mahsup hareketleri` ve negatif bakiye > yönetimi Faz 5'e bırakılamaz. Faz 3'te, ilk ödeme akışıyla birlikte gerekiyor. > Yol haritasını buna göre güncelliyorum. **2) Minimum ödeme tutarı uygulanamaz.** "100 TL'nin altında ödeme yapılmaz, birikince ödenir" kuralı, ödemeyi 5 iş gününün ötesine taşıdığı için doğrudan ihlal. Piyasada gördüğün minimum tutar eşiklerine bakıp bunu koymayacağız. **3) Ödeme toplu-haftalık olamaz.** Her sipariş kendi teslim tarihinden itibaren sayıyor. Yani hakediş motoru **her iş günü** çalışıp o gün vadesi gelenleri ödemeli. Haftada bir çalışan bir batch, haftanın başında teslim edilen siparişlerde sınırı aşar. **Önerilen yapılandırma:** hakediş işi her iş günü 09:00'da çalışır, `teslim_tarihi + 3 iş günü` olanları öder. 5 günlük yasal sınıra 2 iş günü emniyet payı bırakır (banka gecikmesi, tatil, hata kuyruğu için). --- ## A2. %1 stopaj (tevkifat) — pazaryeri kesip beyan ediyor 7524 sayılı Kanun (2 Ağustos 2024), 9284 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (21 Aralık 2024) ve 330 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile **1 Ocak 2025'ten itibaren** yürürlükte. Pazaryeri, satıcıya yaptığı ödemeler üzerinden **%1 vergi kesintisi** yapmak, muhtasar beyanname ile beyan etmek ve BTRANS üzerinden raporlamakla yükümlü. Bu bir tercih değil, pazaryerinin sorumluluğu. ### Hesaplamada en sık yapılan hata Stopaj matrahı **KDV hariç brüt satış bedeli.** Komisyon, kargo ve hizmet bedeli kesintileri matrahı **düşürmez.** Yani net ödeme üzerinden değil, satışın tamamı üzerinden hesaplanır. KDV matraha dahil edilmez. Örnek — 1.000 TL (KDV dahil, %20) satış, %15 komisyon: ``` Satış bedeli (KDV dahil) 1.000,00 TL KDV hariç bedel 833,33 TL ← stopaj matrahı Komisyon (833,33 × %15) 125,00 TL Komisyon KDV'si (%20) 25,00 TL Stopaj (833,33 × %1) 8,33 TL ← brüt üzerinden, komisyon düşülmeden Kargo bedeli 45,00 TL ───────────────────────────────────────────── Satıcıya net ödeme 796,67 TL ``` > **Mimari sonucu:** `mp_customer_revenues` tablosuna `stopaj_matrahi` ve `stopaj_tutari` > alanları eklenmeli; muhtasar beyanname için aylık, satıcı bazlı toplam raporu ve BTRANS > için dışa aktarma gerekiyor. Mevcut tabloda bu alanlar yok. --- ## A3. Her kesinti kalemi sözleşmede yazılı olmak zorunda Yönetmelik: hizmet verilmediği, ya da verilen hizmetin **türü, tutarı veya oranı** aracılık sözleşmesinde belirtilmediği hallerde satıcıdan bedel alınamaz. Pratikte: "geç kargolama cezası", "reklam kesintisi", "iade işlem bedeli" gibi kalemleri sonradan icat edip hakedişten düşemezsin. Hepsi satıcı sözleşmesinde oran veya tutar olarak tanımlı olmalı. > **Mimari sonucu:** Kesinti tipleri serbest metin olamaz. Sözleşme versiyonuna bağlı, > tanımlı bir `kesinti_tipleri` tablosu gerekiyor; her kesinti hangi sözleşme maddesine > dayandığını taşımalı. ## A4. Sözleşme geçmişe dönük veya tek taraflı değiştirilemez Aracılık sözleşmesinde satıcı aleyhine geçmişe yönelik veya tek taraflı değişiklik yapmak — ve buna imkân tanıyan bir madde koymak — haksız ticari uygulama. > **Mimari sonucu:** Komisyon oranı değişikliği ileriye etkili olmak zorunda. Sipariş, > oluşturulduğu andaki komisyon oranını **kendi üzerinde saklamalı** (snapshot); "cari > orandan hesapla" yaklaşımı geçmiş siparişleri etkiler ve ihlal doğurur. > Sözleşme versiyonlama + satıcının hangi versiyonu ne zaman onayladığı kaydı zorunlu. ## A5. Satıcıyı kampanyaya zorlamak yasak Satış fiyatında tek taraflı değişiklik dahil, satıcıyı kampanyalı satışa zorlamak haksız ticari uygulama. > **Mimari sonucu:** Kampanyalar satıcıya **davet** olarak gitmeli, satıcı onayıyla > katılım gerçekleşmeli. "Tüm kategoriye %20 indirim uygula" tipi admin butonu olamaz. > Kampanya motorunda `davet → onay/ret → katılım` durum makinesi gerekiyor. ## A6. Askıya alma ve sonlandırma bir süreç, buton değil Satıcının aracılık hizmetini kısıtlamak, askıya almak veya sonlandırmak için: satıcıya en az **3 iş günü** açıklama hakkı verilir; açıklama gelirse karar **7 iş günü** içinde, gelmezse 3 günün sonunda bildirilir. Sonlandırma bildirimiyle sözleşme feshedilmiş sayılır. Kısıtlama süresince satıcı yalnızca mevcut siparişlerini yürütür. > **Mimari sonucu:** Tek tıkla mağaza kapatma özelliği hukuka aykırı. Süreli, adımlı, > tüm bildirimleri loglayan bir yaptırım akışı gerekiyor. ## A7. Dâhili iletişim sistemi zorunlu Pazaryeri ile satıcı arasındaki resmî bildirimler (bilgi güncelleme talebi, açıklama isteme, yaptırım bildirimi) bu sistem üzerinden yapılmak zorunda. Mevcut `mp_messages` tablosu genel mesajlaşma için var ama **resmî bildirim kanalı değil** — süre takibi, okundu kanıtı, bildirim tipi ve yasal süre sayacı yok. Genişletilmesi gerekiyor. ## A8. Satıcı bilgilerini yıllık doğrulama yükümlülüğü Her takvim yılının **ilk üç ayında** satıcıların tanıtıcı bilgileri doğrulanır. Güncel değilse dâhili iletişim sisteminden bildirilir ve en fazla 3 iş günü verilir. Süre içinde güncellemeyen satıcı, güncelleyene kadar yalnızca mevcut siparişlerine aracılık alabilir — yeni satış yapamaz. > **Mimari sonucu:** Yıllık doğrulama kampanyası, belge son kullanma tarihi takibi ve > "yeni satış kapalı / mevcut siparişler açık" diye bir ara satıcı durumu gerekiyor. > Şu anda böyle bir durum yok, sadece aktif/pasif var. ## A9. Marka hakkı ihlalinde yayımdan kaldırma Hak sahibinin bilgi ve belgeye dayalı şikâyeti üzerine, şikâyet konusu ürün yayımdan kaldırılır ve durum hem satıcıya hem hak sahibine bildirilir. > **Mimari sonucu:** Marka sahibi için ayrı bir şikâyet formu ve dosya numaralı takip > akışı. Normal müşteri şikâyetinden farklı bir kuyruk. ## A10. Ölçek eşikleri — şimdilik rahatsın Orta ölçekli ETAHS eşiği: bir takvim yılında net işlem hacmi **10 milyar TL** üzeri. Bu eşikler her yıl ETBİS verilerine göre artırılıp Şubat'ta Bakanlık sitesinde ilan ediliyor. Lisans yükümlülüğü ise net işlem hacmi 10 milyar TL **ve** iptal/iadeler hariç işlem sayısı 100 bin adedin üzerinde olanlara geliyor. Yeni bir pazaryeri bunların çok altında. Yani **lisans, veri taşınabilirliği, çapraz tanıtım kısıtları gibi ölçek bazlı yükümlülükler senin için henüz devreye girmiyor.** Yukarıdaki A1–A9 ise ölçekten bağımsız, ilk günden geçerli. ## A11. Yapmayacağın liste - **ETBİS kaydı** — canlıya çıkmadan önce, idari işlem - **Ana sayfada "iletişim" başlığı** — ticaret unvanı, MERSİS no, merkez adresi - **Ana sayfada "işlem rehberi"** — sipariş adımlarını gösteren teknik akış - Bu ikisi Yönetmelik m.6 ve m.7 gereği, doğrudan ana sayfadan erişilebilir olmalı --- # BÖLÜM B — Gerçek kararlar (önerilerimle) ## B1. Komisyon oranları Detaylı tablo: **`komisyon-ve-kesintiler.xlsx`** → `Komisyon Oranları` sekmesi. Referans olarak Trendyol 2026 aralığı yaklaşık **%5–28**: akıllı telefon ~%7, televizyon ~%8 en altta; takı/aksesuar ~%22–23, telefon yedek parça ~%27 en üstte. Moda/tekstil üst bantta, elektronik alt bantta. **Önerim: Trendyol muadilinin %20–25 altında başla.** Yeni pazaryerinin tek gerçek kozu satıcı maliyeti. Trafiğin yokken oranı eşitlerseniz satıcı size ürün yüklemez. **İlk 3 ay %0 komisyon** (yalnızca kargo ve ödeme maliyeti yansıtılır) — satıcı kazanmanın en hızlı yolu. Sözleşmede süreli promosyon olarak açıkça tanımlanmalı (A3 gereği). ## B2. Sabit hizmet bedeli Trendyol gönderi başına yaklaşık **6,99–10,99 TL + KDV** hizmet bedeli alıyor. **Önerim: ilk yıl sıfır.** Küçük satıcı için bu kalem psikolojik olarak komisyondan daha rahatsız edici, ve senin maliyet yapın henüz bunu gerektirmiyor. ## B3. Hakediş takvimi | Parametre | Öneri | Gerekçe | |---|---|---| | Hesaplama sıklığı | Her iş günü 09:00 | A1 gereği zorunlu | | Ödeme vadesi | Teslim + 3 iş günü | 5 günlük sınıra emniyet payı | | Minimum ödeme tutarı | **Yok** | A1 gereği uygulanamaz | | İade sonrası | Borç bakiyesi + mahsup | A1 gereği | | Ödeme yöntemi | iyzico alt üye işyeri | Aşağıya bak | ## B4. Parayı kim tutuyor — en önemli tek karar **Önerim: iyzico alt üye işyeri (submerchant) modeli.** Bu modelde müşterinin parası hiç senin hesabına girmez; iyzico satıcı adına tahsil eder, sen komisyonunu alırsın, kalan satıcıya aktarılır. Avantajı ikili: 1. **Ödeme kuruluşu lisansı sorusu doğmaz.** Parayı sen tutup dağıtırsan 6493 sayılı Kanun kapsamında ödeme hizmeti sunuyor sayılabilirsin. Bu, mali müşavir değil avukat sorusu ve yanlış cevabın maliyeti çok yüksek. 2. **5 iş günü kuralına uyum kolaylaşır.** Bloke ve serbest bırakma iyzico tarafında parametrik. Alternatif (kendi havuz hesabında tutmak) daha esnek ama hem lisans riski hem mutabakat yükü getirir. Yeni pazaryeri için önermiyorum. ## B5. İade ve kargo maliyeti | Durum | Kargoyu kim öder | Öneri gerekçesi | |---|---|---| | Cayma hakkı (14 gün, sebepsiz) | Satıcı — müşteriye ücretsiz iade kodu | Piyasa standardı; iade kodu vermezsen dönüşüm düşer | | Ayıplı / hasarlı ürün | Satıcı | Tartışmasız | | Yanlış ürün gönderimi | Satıcı | Tartışmasız | | Eksik ürün | Satıcı | Tartışmasız | | Müşteri kaynaklı hasar | Müşteri | İnceleme sonrası, fotoğraflı tespitle | | Beden/renk değişimi | Satıcı, yılda ilk 2 iade | Sadakat için; sonrası müşteri | > Cayma hakkında iade masrafının hukuki dağılımı Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'ne > bağlı ve ön bilgilendirme formunda anlaşmalı taşıyıcı belirtip belirtmediğinize göre > değişiyor. Yukarıdaki satır ticari öneri; **hukuki dayanağını avukatına teyit ettir.** ## B6. Termin süreleri ve ceza modeli | Kural | Öneri | |---|---| | Kargoya verme termini | Sipariş onayından sonra **2 iş günü** | | Üretim süreli ürünler | Satıcı ürün bazında 1–15 iş günü tanımlar | | Termin aşımı 1. ihlal | Uyarı (dâhili iletişim sisteminden) | | 2. ihlal | Satıcı puanından düşüş + arama sıralamasında geri | | 3. ihlal (30 gün içinde) | Sözleşmede tanımlı oranda kesinti | | Süreklilik | A6 prosedürüyle askıya alma süreci | Ceza kesintisi oranı **sözleşmede yazılı olmak zorunda** (A3). Sözleşme metnine "sipariş bedelinin %2'si, gönderi başına en fazla 50 TL" gibi somut bir ifade koyulmalı. ## B7. Satıcı puanı formülü | Bileşen | Ağırlık | Ölçüm | |---|---|---| | Zamanında kargolama | %30 | Termin içinde kargoya verilen sipariş oranı | | İptal oranı (satıcı kaynaklı) | %25 | Satıcının iptal ettiği sipariş oranı | | Müşteri değerlendirmesi | %20 | Ürün + satıcı puanı ortalaması | | İade oranı | %15 | Ayıp/yanlış ürün kaynaklı iadeler | | Soru yanıtlama süresi | %10 | Ortalama ilk yanıt süresi | Hesaplama penceresi son **60 gün**, minimum 10 sipariş (altındaysa "yeni satıcı" etiketi, puan gösterilmez). Puan buybox skorunun girdisi olacak (Faz 4). ## B8. Ürün onay akışı | Satıcı durumu | Onay | |---|---| | Yeni satıcı, ilk 30 gün veya ilk 50 ürün | Tamamı manuel | | Puanı 4.0 üzeri, 90 gün sorunsuz | Otomatik (kural kontrolüyle) | | Risk kategorileri | **Her zaman manuel** | Risk kategorileri: kozmetik, gıda, gıda takviyesi, bebek/çocuk ürünleri, elektrikli ev aletleri ve şarj cihazları, oyuncak, medikal ürün, mücevher. Otomatik onayda bile kural kontrolü çalışır: görsel sayısı ve çözünürlük, açıklama uzunluğu, yasaklı kelime, marka-kategori uyumu, barkod formatı, fiyat sapması (kategori ortalamasının %70 altı veya 3 katı üstü → manuel kuyruğa). ## B9. Yasaklı ürün politikası Türkiye'de internetten satışı **yasak veya izne tabi** olanlar: - Alkollü içecek ve tütün ürünleri (mesafeli satışı yasak) - Elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünleri (satışı yasak) - Reçeteli ilaç, aşı, kan ürünleri - Silah, mühimmat, bıçak sınıfı bazı ürünler - Uyuşturucu ve psikotrop madde, bunların ekipmanı - İzinsiz gıda takviyesi, sağlık beyanı içeren ürün - Sahte/replika marka ürün - Canlı hayvan - Gümrüksüz, kaçak, garanti belgesiz ithal elektronik - CE/TSE belgesi olmayan elektrikli ürün - Kişisel veri içeren liste ve veri tabanı - Kripto para, sanal bahis, kumar - Reçeteli optik ürün, kontakt lens (izne tabi) - Medikal cihaz (ÜTS kaydı gerekli) Bu listeyi de avukatına teyit ettir; bazı kalemler izne tabi, bazıları mutlak yasak ve ayrım idari para cezası açısından önemli. ## B10. Kampanya maliyet paylaşımı | Kampanya tipi | Maliyeti kim üstlenir | Katılım | |---|---|---| | Satıcı kampanyası | Satıcı | Satıcı başlatır | | Pazaryeri kampanyası | Pazaryeri | Satıcıya **davet**, onay şart (A5) | | Ortak finansmanlı | Sözleşmede oran (örn. 50/50) | Davet + onay, oran davette yazılı | | Ücretsiz kargo eşiği | Satıcı | Satıcı kendi eşiğini belirler | İade sırasında indirim ürünlere orantılı dağıtılmalı — yoksa iade tutarı yanlış hesaplanır. Bu, kampanya motorunun en sık atlanan parçası. ## B11. Ücretsiz kargo ve sadakat | Parametre | Öneri | |---|---| | Ücretsiz kargo eşiği (varsayılan) | 300 TL, satıcı bazında değiştirilebilir | | Puan kazanımı | Harcamanın %1'i | | Puan değeri | 1 puan = 1 TL | | Puan geçerlilik | 6 ay | | Yorum puanı | Fotoğraflı yoruma 10 puan, ayda en fazla 50 | | Seviye sistemi | Faz 1'de yok — önce hacim, sonra kademe | ## B12. Uyuşmazlık çözüm akışı ``` Müşteri talebi açar └─ Satıcıya bildirim, yanıt süresi 48 saat ├─ Satıcı çözer → kapanır ├─ Satıcı reddeder → müşteri itiraz edebilir → admin hakemliği └─ 48 saat yanıt yok → otomatik admin hakemliğine düşer └─ Admin kararı 3 iş günü içinde, gerekçeli, iki tarafa bildirilir ``` Admin hakemliğinde karar müşteri lehineyse tutar satıcı borç bakiyesine yazılır (A1 mimarisi). Tüm yazışma ve kararlar değiştirilemez şekilde loglanır. Tüketici Hakem Heyeti başvuru sınırları her yıl güncelleniyor — güncel tutarı avukatından al, sistemde bilgilendirme metni olarak göster. --- # Yol haritasına etkisi Bölüm A, Faz 3 ve Faz 5'in sırasını değiştiriyor: **Eski plan:** Faz 3 (entegrasyonlar) → Faz 5 (hakediş motoru v2) **Yeni plan:** Faz 3, hakediş motorunun borç/mahsup çekirdeğini **içermek zorunda** Çünkü 5 iş günü kuralı, iade rezervini ödeme sonrasına taşıyor. Yani ilk gerçek ödemeyi yaptığın gün borç bakiyesi ve mahsup mantığı çalışıyor olmalı. Bunu sonraya bırakırsan ilk iade geldiğinde elle müdahale etmek zorunda kalırsın. Faz 5'te kalanlar: mutabakat raporu, banka ödeme dosyası, satıcı ekstresi, ceza otomasyonu, çoklu para birimi hakedişi. --- # Sırada ne var Bu dokümanı onayladığında Faz 3'e geçiyorum. İlk iş: `fob-iyzipay` eklentisinin alt üye işyeri desteğini kontrol etmek ve `mp_customer_revenues` tablosuna stopaj + borç bakiyesi alanlarını ekleyen migration'ı yazmak.